ساعاتی پس از طلوع که فعالیت پرندگان و همچنین
احتمال مشاهده آنها در بالاترین حد ممکن می باشد ، صورت گرفت. به این منظور ترانسکتهایی به طول 200

.1 Edge effect
سرشماری پرندگان به روش ترانسکت خطی در اواخربهار و اوایل تابستان 1386 انجام گردید. به منظور تعیینروش مناسب سرشماری پرندگان مطالعهای مقدماتی درتابستان 1385 در سطح منطقه انجام گردید که منجر بهانتخاب روش ترانسکت خطی شد. با توجه به اینکه لکه های مورد مطالعه، درختزارهای عمدتًاً مثمر با تراکم تاجپوشش بالا را شامل میشدند و چنین مسألهای مشاهدهپرندگان را دشوار میساخت، در طول ترانسکتهای موردمتر با شروع از فاصله 25 متری حاشیه لکه و به تعدادمتناسب با طول لکه پیمایش شد و در طول ترانسکتها کلیه پرندگانی که مشاهده و یا صدایشان شنیده شد ثبتگردید. برای پیاده سازی و ثبت ترانسکتها از GPS و نقشههای توپوگرافی مقیاس 1:50000 بهره گرفته شد. در مجموع 1/17 کیلومتر ترانسکت خطی در 15 لکه و عمدتاًدر جهت بزرگترین طول لکه مورد پیمایش قرارگرفت.
1742946361954

اندازهگیری محیط و مساحت لکـههـای درخـتزار بـااس تفاده از ت صاویر م اهوارهای Quickbird منطق ه در که در آن ( )E تعداد گونههای مورد انتظار در نمونهتصادفی ازn فرد (غنای گونهای استاندارد شده)، S تعداد گونههای موجود در کل واحدهای نمونهگیری، Ni تعداد افراد گونه i در واحدهای نمونهگیری، N تعداد کل افرادموجود در واحدهای نمونهگیری وn اندازه نمونه انتخابشده برای استانداردسازی است( 5).
به منظور تعیین تنوع گونهای پرنـدگان در لکـههـایدرختزار مورد بررسی، نمایه تنوع گونه ای شـانون – وینـرمطابق رابطه 2، براساس نـرخ برخـورد گونـههـای پرنـدهمشاهده شده در هر لکه به طور مجزا محاسبه گردید.

که در آن H’ نمایه تنوع گونـهای شـانون- ویـنر، Sتعداد گونه و Pi نسبت تعداد افراد گونه i به تعـداد کـلافراد شمارش شده در واحدهای نمونه گیری می باشد( 5).
برای بررسی ارتباط میان غنا و تنوع گونه ای پرندگان وپارامترهای فیزیکی لکه ها (مساحت و شکل) از رگرسـیونخطی ساده استفاده شد. نرمال بودن داده ها به عنوان پیشفرض رگرسیون آزمون گردید و همچنین وجـود یـا عـدموجود داده های خارج از روند با استفاده از فاصـله کـوکداده ها مورد بررسی قرار گرفت (2). هیـچ داده خـارج ازروندی در آزمون رگرسیون میان غنای گونه ای و مـساحتلکه و همچنین تنوع گونه ای پرندگان و مساحت لکه وجود
نداشت، در حالی که هنگـام بررسـی ارتبـاط میـان غنـاینتایج
در مجموع 03 گونه پرنده در لـکـههـای درخـتزار آماربرداری شده در سطح منطقه شناسایی شد (جدول 1).
28343571700692

گونه های شناسایی شده مشتمل بر 20 خـانـواده و42 جنس می باشند. غالب گون هها از راسته گنـجـشـکسـانـانهستند که در این میان گونههای متعلق به خانواده کبوتـرو چرخ ریسک نسبت به سایر خانوادههای این راسـتـه ازتعداد گونه بیشتری برخوردارند. در مجموع لکه های مـوردبررسی، بالاترین نرخ برخورد مربوط به گونـه هـای زاغـی،دارکوب سوری، کلاغ ابلق، بلبل و کبوتر جنگلی بـود. درمقایسه با گونه های همهجا حاضری چون زاغی و کلاغ ابلق که در تمامی لکه ها مشاهده شدند، گونه های سسک، مگس گیر راه راه، زرده پره سر سیاه، سهره طلایی و بلبل خـرمـانادر بوده و تنها در یک لکه مشاهده شدند.
رابطه غنای گونه ای پرندگان و مساحت و شکل لکه
نتایج به دست آمده نشان می دهد کـه غنـای گونـهای پرندگان به طور معنی داری P=0.001) ) متأثر از افزایشمساحت لکه های درختزار مورد بررسی است و این ارتباطاز همبستگی بالایی (74/0= 2R) برخوردار می باشد (نمودار1). برخلاف رابطه مثبت غنای گونه ای با مـساحت، غنـایگونه ای پرندگان با افـزایش ضـریب شـکل کـه عبـارت ازنسبت محیط به مساحت لکه میباشـد، کـاهش مـییابـد
(نمودار 2).
رابطه تنوع گونه ای پرندگان و مساحت و شکل لکه تنوع گون ه ای پرندگان رابطه مثبت و معنیداری
(P=0.001) را با مساحت لکههای درخت زارنشان میدهد گونه ای پرندگان و شکل لکـه و همچنیـن تنـوع گونـهای
(نمودار 3). نمودار 4 بیانگر رابطه خطی میان لگاریتم تنوعپرندگان و شکل لکه، یکی از لکه های درختزار بـه عنـوان
پرندگان و لگاریتم شکل لکه میباشد. مشابه رابطه بدست داده خارج از روند مشخص گردیده و از مجموعه دادههـای
آمده بین غنای گونهای و شکل لکه، افزایش نسبت محیطمورد آزمون کنار گذاشته شد. با توجه به غیرخطـی بـودن
به مساحت بر تنوع گونهای پرندگان تأثیر منفی دارد.
کلیه روابط رگرسیونی بین غنای گونهای یا تنوع گونهای و

پارامترهای سیمای سرزمین، از لگاریتم متغیرهای مـستقلو وابسته (تابع توانی) استفاده شد.
جدول 1. گونه های شناسایی شده در لکه های درختزار مورد بررسی در منطقه حفاظت شده کرکس
نام علمی خانواده نام گونه ردیف
Dendrocopos syriacus Picidae دارکوب سوری 1
Coracias garrulus Coraciidae سبز قبا 2
Merops apiaster Meropidae زنبورخوار 3
Upupa epops Upupidae هدهد 4
Cuculus canorus Cuculidae کوکوی معمولی 5
Streptopelia turtur Columbidae قمری معمولی 6

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

Streptopelia senegalensis Columbidae قمری خانگی 7
Columba palumbus Columbidae کبوتر جنگلی 8
Columba livia Columbidae کبوتر چاهی 9
Motacila alba Motacillidae دم جنبانک ابلق 10
Passer domesticus Ploceidae گنجشک خانگی 11
Oenanthe finschii Ploceidae چکچک پشت سفید 12
Oriolus oriolus Oriolidae پری شاهرخ 13
Parus lugubris Paridae چرخ ریسک سرسیاه 14
Parus ater Paridae چرخ ریسک پس سر سفید 15

Parus major Paridae چرخ ریسک بزرگ 16
Carduelis carduelis Fringillidae سهره طلایی 17
Muscicapa striata Muscicapidae مگس گیر راه راه (مگس گیر خالدار) 18
Luscinia megarhynchos Turdidae بلبل 19
Pyrrhocorax pyrrhocorax Corvidae کلاغ کوهی نوک سرخ 20
Corvus corone cornix Corvidae کلاغ ابلق 21
Pica pica Corvidae زاغی 22
Pycnonotus leucogenys Pycnonotidae بلبل خرما 23
Sitta neumayer Sittidae کمرکولی کوچک 24
Sitta tephronata Sittidae کمرکولی بزرگ 25
Emberiza melanocephala Emberizidea زردپره سرسیاه 26
Alaudidae گون های چکاوک 27
Alectoris chukar Phasianidae کبک 28
Sylvia sp. Sylviidae گون های سسک 29
Corvus frugilegus Corvidae کلاغ سیاه 30

نمودار 2. رابطه لگاریتم غنای گونه ای و لگاریتم شکل
(P = 0.002, t= – 3.82)

نمودار4. رابطه لگاریتم تنوع گونه ای پرندگان و لگاریتم نسبت محیط به مساحت (19.4 -P =<0.001, t= )

نمودار 1. رابطه لگاریتم غنای گونه ای پرندگان و لگاریتم
(P = 0.001, t= 6.07) مساحت لکه

نمودار3. رابطه لگاریتم تنوع گونه ای پرندگان و لگاریتم
( P = 0.001, t= 4.46) مساحت
بحث
نتایج این مطالعه در مجموع بیانگر تأثیرپذیری غنایگونه ای پرندگان از پارامترهای مساحت و شکل لکه دردرختزارهای مورد مطالعه است. این تأثیرپذیری در مورد
یافتههای واتسون و همکاران (2004) غنای گون های
گونهای از همبستگی منفی با نسبت محیط به مساحت
پرندگان و همچنین غنای گون های پرندگان وابسته به
برخوردار است. چنین نتیجهای مؤید مطلوبیت لکه های
جنگل به طور معنیداری با توجه به مساحت لکه و نه
دارا می باشند. مارتینز -مورالز ( 2005) نیز نشان داد که
شکل قطعه مهمترین مشخصهای است که مستقیمًاً باغنای گونهای جامعه پرندگان در ارتباط می باشد( 7). .(10)
افزایش غنای گونهای با افزایش مساحت لکه که به
دایرهای شکل است که حداقل نسبت محیط به مساحت رابراساس میزان انزوا یا پیچیدگی چشمانداز قابل پیش بینی است
مساحت لکه، مثبت و در ارتباط با ضریب شکل منفیاست. سلمی و همکاران (2002) در مطالعه مشابهی برروی واحه ها نشان دادند که اندازه واحه پارامتر مناسبیبرای پیش گویی غنای گونهای آن میباشد( 4). بر اساسخوبی با پیشبینیهای تئوری جغرافیای زیستی جزایرمطابقت دارد را میتوان به امکان وجود زیستگاه مطلوبتر و تأمین نیاز گونهای در لکههای با مساحت بیشتر مرتبطدانست .
درمجموع نتایج بدست آمده در خصوص رابطه غنایگونهای پرندگان و مساحت لکههای درخت زار مورد بررسیبیانگر ارجحیت لکههای بزرگتر نسبت به لکههای کوچکتر
در حمایت از پرندگان است. این در حالی است که غنایدرخصوص ارتباط تنوع گونهای پرندگان و پارامترهایمساحت و شکل لکه در مجموع روابط بدست آمده معنیدار بوده و مشابه روابط غنا با پارامترهای مذکورمیباشد. به عبارتی میتوان اذعان نمود که تنوع گونهای پرندگان نیز همانند غنای گونهای با افزایش مساحت لکهافزایش و با افزایش نسبت محیط به مساحت، کاهشمی یابد که ارجحیت درختزارهای بزرگتر با اشکال دایرهایتر را جهت جلب و حمایت از گونههای پرنده تأییدمیکند. ضریب این وابستگی برای تنوع گونهای کمتر ازغنای گونه ای است و در مجموع مؤید تأثیرپذیری کمترتنوع گونه ای پرندگان از پارامترهای فیزیکی لکه در مقایسهبا غنای گونهای است. این مسأله میتواند به علت وجودگونههای نادر در منطقه باشد که حضور آنها به تعداد کمدر برخی لکهها موجب افزایش غنای گونهای این لکهها میشود در حالیکه تنوع گونهای پرندگان در لکه به دلیلدر نظر گرفتن عامل فراوانی نسبی گونه تفاوت چندانینمی کند.
راهکار مدیریتی قابل اقتباس از نتایج بدست آمده، انتخابعرصههای جنگلی بزرگتر با کمترین نسبت محیط بهمساحت و در نتیجه کمترین اثر حاشیه است. در این راستابا توجه به موقعیت عرصه مورد مطالعه به عنوان منطقهحفاظت شده و یکی از قطبهای اکوتوریستی استان وهمچنین ارزش های زیباشناختی و نقش ویژه پرندگان درافزایش جاذبههای تفرجی نکات زیر پیشنهاد می شود:
جلوگیری از کاهش مساحت لکههای درخت زار موجودو در صورت امکان توسعه مساحت قطعات با پوششگیاهی مناسب.
به حداقل رساندن اثر حاشیه با اعمال مدیریت صحیحکاربریهای اراضی موجود و جلوگیری از ایجاد تضرسدر حاشیه لکه های درختزار .
منابع:
.1 Brotons, L. and S., Herrando (2001). Factors affecting bird communities in fragments of secondary pine forests in the north-western mediterranean basin. Acta Oecologica, Vol.22: pp.21-23.
2. Cook, R. D. (1979). Influential Observations in Linear Regression. American Statistical Association, Vol.74 (365): pp.169–174.
.3 Dorp, D. V. and P. F. M., Opdam (1987). Effects of patch size, isolation and regional abundance on forest bird communities. Landscape Ecology, Vol.1: pp.59-73.
.4 Drinnan, I. N. (2005), The search for fragmantation thresholds in a southern sydney suburb, Biological conservation, Vol.124: pp.339349.
.5 Graham, C.H. and J. G., Blake (2001). Influence of patch- and landscape-level factors on bird assemblages in a fragmented tropical landscape. Ecological Applications, Vol.11: pp.1709-1721.
.6 Krebs, C. j. (1998), Ecological methodology, Addison – Wesley Educational Publishers.
.7 Maclean, I., M., D. and et al. (2006). Effects of disturbance and habitat loss on papyrusdwelling passerines. Biological conservation, Vol.131: pp.349-358.
.8 Martinez-Morales, M.A. (2005). Landscape patterns influencing bird assemblages in a fragmented neotropical cloud forest. Biological Conservation, Vol.121: pp.117-126.
.9 Pullin, A.S. (2002). Conservation biology. Cambridge university press, p. 76-100.
.01 Selmi, S., and et al. (2002). Richness and composition of oasis bird communities: Spatial issues and spesies- area relationships. The Auk, Vol.199: pp.533-539.
.11 Watson, J. E. M. and et al. (2004). Avifaunal responses to habitat fragmentation in the threatened littoral forests of south-eastern madagascar, Journal of Biogeography. Vol.31: pp.1791-1807.
The influence of wood land size and shape on bird species richness and diversity in Karkas protected area

S. Khalilabadi*,M. R. Hemami ,M. Kaboli ,S.H. Matinkhah2 ,A. R. Soffianian2

Abstract

  • 1

پاسخ دهید